Cumhuriyet’in ışığı kıvılcımlar

SERAY ŞAHİNLER İSTANBUL – “Sizleri birer kıvılcım olarak gönderiyorum; alevler olarak dönmelisiniz.” Atatürk’ün bu sözleri, Cumhuriyet’in eğitim seferberliğinin ve aydınlanma hareketinin başlangıcına ilham veren bir anlayışın simgesi oldu. İş Sanat Kibele Sanat Galerisi, yeni sezondaki ilk sergisinde bu mirasın değerini hatırlatıyor.  “Bir Neslin Yükselişi: Erken Cumhuriyet’te Yurtdışı Eğitim Seferberliği” adlı sergi, Cumhuriyet’in eğitim vizyonuyla yurt dışına gönderilen o özel kuşağın vatanseverliğini, idealizmini ve ülkemizin gelişimine katkılarını anlatıyor.

Eğitim seferberliği

Cumhuriyet’le birlikte topyekûn kalkın seferberliğinin önemli ayaklarından biri de eğitimdi. Eğitim politikaları yeni cumhuriyete âdeta ışık oldu ve ne gerekiyorsa yapıldı. İnsan kaynağını yetiştirmek için başlatılan program, 1929 tarihli 1416 Sayılı Kanun ile sistemli hâle geldi. Sınavlarda başarılı olan gençler devlet bursuyla yurt dışındaki üniversitelere gönderildi. Amaç, edindikleri bilgi ve deneyimi Türkiye’ye taşıyarak ülkenin geleceğini şekillendirecek bir kuşak yetiştirmekti. Öyle de oldu, bir nesil cumhuriyetin ışığıyla cumhuriyet için yeşerdi.

Anlatılmayan yolculuklar

“Bir Neslin Yükselişi: Erken Cumhuriyet’te Yurtdışı Eğitim Seferberliği” sergisi de bir görev olarak benimsenen eğitim görevi için yurt dışına giden Hakkı Öz, Adnan Şener, Hamit Geriş, Bahri Ersöz, İzzet Özkırım gibi bursiyer gençlerin mektup ve kişisel anlatıları eşliğinde bir hatırlatma yapıyor. Küratörlüğünü İzzeddin Çalışlar ve Hülya Öz’ün üstlendiği sergi, yurt dışı eğitim programının 1924-1954 arasındaki 30 yıllık dönemine odaklanıyor. Kişisel anılar ve tanıklıklar eşliğindeki sergide, yabancı bir ülkede öğrenim görmenin güçlükleri, İkinci Dünya Savaşı’nın ağır koşulları ve gençlerin yurda dönerek hizmet etme kararlılığı gözler önüne seriliyor.

Hasan Âli Yücel’in öncülüğünde

Mustafa Necati, Hasan Âli Yücel gibi öncü maarif bakanlarının yürüttüğü eğitim seferberliği serginin başlangıç noktasını oluşturuyor. Anadolu’nun çeşitli kentlerinden zekâ ve çalışkanlıklarını sınavlarda gösteren gençlerin, ülkenin ihtiyaç duyduğu sahalarda, planlı bir şekilde nasıl yurt dışına gönderildiği, öğrenim hayatlarında maddi ve manevi olarak nasıl desteklendikleri, akademik başarılarının nasıl takip edildiği, bursiyerlere ait tarihi nesne ve belgeler üzerinden aktarılıyor.

Yurda dönüp yeşerdiler

Sergi sadece eğitim süreciyle değil, kıvılcımların yurda döndükten sonra kalkınmaya olan katkılarını da aktarıyor. Maden Tetkik ve Arama, Etibank, Karabük Demir Çelik ve Sümerbank gibi kurumlarda yöneticilik mertebesinde görev yapan isimler, bir kalkınma yolculuğunun başlangıç öyküsü.