Evden çıkan insanla dönen insan aynı değil

Efnan Atmaca – Dünyaca ünlü tiyatro yönetmeni Thomas Ostermeier’ın Türkiye’deki ilk çalışması “Değişim/Dönüşüm”. Oyun Funda Eryiğit ile 20 yıl sonra sahneye dönen Timuçin Esen’i buluşturuyor. Oyun, siyasetçi Mine ile bol para kazandıran avukatlık kariyerini bırakıp ortaokul öğretmenliğine başlayan Tarık’ın pek çok sıradan çiftinkini andıran sabahıyla başlıyor. Hızlı bir kahvaltı, üstünkörü kısa bir sohbet…

Sonra ikisi için de uzun bir gün başlıyor. Mine, Sığınma Evi’ndeki kadınlara yardım için didinirken Tarık, okuldaki çocukların sorunlarını halletmeye çalışıyor. Aslında ikisi de dünyayı daha iyi bir yer yapmak ve fayda sağlamak için uğraşıyorlar. Gün boyu pek çok kişi giriyor hayatlarına. Tüm bu kişileri sahnede Eryiğit ile Esen canlandırıyor. Tam 22 karakter. Anında farklı bir karaktere bürünüyorlar. Dahası her yeni karakter yeni bir sorgulama sunuyor seyirciye. Dolayısıyla oyundan herkese ne üzerine düşünüyorsa, ne derdi varsa, neyin sorgulamasındaysa ona bir cevap geliyor.

İhtiyacımız sessizlik

Sığınma Evi’ndeki Esma’nın şiddete uğrayan kadınların ihtiyaç duyduğunun sahte hassasiyet değil, sessizlik olduğunu söylemesi en vurucu kısımlardan biri. Keza Mine’nin babasıyla Hayvanat Bahçesi’nde yaptığı şefkat dolu sohbet sahneden seyirciye geçiyor. Tarık’ın öğrencileriyle kurmaya çalıştığı ilişki, öğretmenlerin değişken tavırları ve velilerin çocuklar üzerindeki negatif etkileri toplumumuzun bugünkü hâlini, gidişatını gösteriyor. Gün içinde yaptıkları konuşmalarla Mine ve Tarık’ın sırlarını, acılarını, hayallerini, geçilmesine izin vermedikleri kırmızı çizgilerini görüyoruz. Nasıl değişip dönüştüklerini izliyoruz. Kendilerinin en iyi hâline ulaşma çabalarını takip ediyoruz. “Değişim/Dönüşüm” bir gün içinde yaşanan karşılaşmalar sonunda evden çıktığımız insanla eve döndüğümüz insanın nasıl da farklılaştığını gösteriyor. İlişkilerimizi devam ettirmek için yaptığımız uzlaşmalara tanıklık ettirirken belki de günümüzün üstüne en çok düşünülmesi gereken sorusunu yöneltiyor: Başarı ile başarısızlığın ölçütü ne? Dünyayı daha iyi bir yer yapmak ve bunun için uğraşırken kendinden ödün vermemek için gösterilen çaba da oyunun bir başka öne çıkan konusu. “Değişim/Dönüşüm” sıradan diye baktığınız günün aslında sizi nasıl farklı bir insan hâline getirdiğini farkına varmanızı sağlıyor. Siz de bir gününüze Mine ile Tarık’ın yaşadıklarının izinden bakın.

‘Hangi yöne doğru ilerlediğimizin farkında olmalıyız’

Thomas Ostermeier, Türkiye’de bir oyun yönetmeyi ve Türk oyuncularla çalışmayı çok güzel bir deneyim olarak niteliyor, “Gerçekten çok iyi oyuncularla çalıştım. Çok duyarlılar, dinlemeyi gerçekten biliyorlar ve yönetmen olarak verdiğim notları çok iyi anlayıp oyunculuklarına yansıtabiliyorlar” diyor.

■ Oyun, “Kendimizi gerçekten tehlikeye atmadan ne kadar taviz verebiliriz?” ve “Kişisel değerlerin kapitalizmin baskılarıyla giderek daha fazla çatıştığı bir dünyada başarı ile başarısızlık arasındaki çizgi ne kadar ince?” gibi soruları gündeme getiriyor. Sizce bireyler, vicdanlarına göre hareket etmekte gerçekte ne kadar özgür?

Bu her zaman içinde yaşadığımız toplumun koşullarına bağlı. Otoriter rejimler iktidarı ele geçirdiğinde bireysel özgürlükler giderek kısıtlanıyor. Almanya’da karşı karşıya olduğumuz tehlike bu. Almanya’nın eyaletlerinden biri olan Saksonya-Anhalt’ta aşırı sağcı, otoriter bir partinin iktidara gelme ihtimaliyle karşı karşıyayız. Belki gelecekte bu yönde ilerliyoruz. Umarım böyle olmaz. Bunun gerçekleşmesini engellemek için elimden geleni yapacağım.

Çünkü böyle bir gelişme ifade özgürlüğünü, sanat özgürlüğünü, bireylerin düşüncelerini özgürce dile getirme hakkını ve basın özgürlüğünü kısıtlayacaktır. Mahkemeler ve hukuk sistemi üzerinde de ciddi etkileri olacaktır.

Bu nedenle toplumlarımızın bugün hangi yöne doğru ilerlediğinin son derece farkında olmamız gerektiğini düşünüyorum.

Özgürleştirici bir deneyim

Funda Eryiğit, Thomas Ostermeier’le çalışmanın rahat, özgür ve eğlenceli bir süreç olduğunu söylüyor. Timuçin Esen ise bu süreci eğitici ve ferahlatıcı olarak niteliyor.

Eryiğit, “Değişim/Dönüşüm”ün kariyerinde çok önemli bir yerde durduğunu belirtiyor: “Bütün karakterleri ayrı ayrı düşündüğüm, çok şey denediğim, politik derinliklerine kafa yorduğum bir çalışma süreci oldu. Bir taraftan da aşırı eğlendim, hepsi birbirinden tuhaf ve komik karakterler. Her birinin ayrı bir melodisi var. Bütün bunların içinde dolaşmak bedensel olarak da çok iyi bir tecrübe oldu. Hayatıma ve bana çok iyi geldi, renklendim gibi hissediyorum”.

Timuçin Esen ise bu oyunla 20 yıl sonra sahneye dönüyor. Esen, “Sınırları zorlayan bir proje olması özellikle önemliydi benim için. Konfor alanımın dışına çıkmak suretiyle kendi potansiyelimin içinde yeni keşifler yapabilme şansına eriştim. Birçok açıdan hayli özgürleştirici bir deneyimdi” diyor.